کالبدشکافی و تبیین سبد آتی سهام
نویسنده: کارگزاری اردیبهشت ایرانیان تعداد بازدید: 1312 تعداد نظرات ارسالی: 0

کالبدشکافی و تبیین سبد آتی سهام

اوراق مشتقه مالی

 ابزارهای معاملاتی نوینی هستند که در بازارهای سرمایه‌گذاری برای پوشش ریسک، سرمایه‌گذاری و آربیتراژ به‌کار می‌روند. به عبارت دقیق‌تر قراردادهای آتی و اختیار معامله دارای کارکردهای بسیار منحصر به‌فردی هستند که می‌توان مهم‌ترین آنها را پوشش ریسک عنوان کرد. در حالی فقدان این ابزارها در بازارهای مالی به‌خصوص بازار سرمایه ایران همواره به‌عنوان یک خلأ بزرگ مطرح بوده، که قرار است با اقدامات انجام شده، از امروز (یکشنبه ۲۵ آذر) شاهد ورود این ابزار به بورس تهران باشیم.

ورود و آغاز به کار ابزارهای جدید معاملاتی یکی از اساسی‌ترین موضوعاتی است که می‌تواند تعمیق هرچه بیشتر بازار سرمایه را به دنبال داشته باشد. در واقع ورود این ابزارها نه تنها باعث پرشدن بسیاری از خلأهای بازار خواهد شد، بلکه با افزایش تنوع سرمایه‌گذاری ایجاد شده، می‌تواند سرمایه‌گذاران بیشتری را به این بازار جذب کند. یکی از ابزارهایی که در دنیا با استقبال زیادی روبه‌رو‌ شده و معامله‌گران زیادی از آنها استفاده‌ کرده و در معاملات خود به‌کار می‌گیرند، معاملات آتی شاخص‌های بورس است. در این راستا بورس اوراق بهادار تهران نیز تلاش کرده با زمینه‌سازی مناسب، توسعه ابزارهای مشتقه را در دستور کار خود قرار دهد. در حالی جای معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری در این ابزار جدید خالی است، که طبق وعده‌های مطرح شده مراحل ورود صندوق‌ها به این بازار نیز نهایی شده و طی روزهای آتی ابلاغ می‌شود. البته در این راستا فعالان بازار سرمایه پیشنهاد داده‌اند که سازمان بورس تمامی محدودیت‌ها را برای این نهادهای مالی درنظر نگیرد و بخشی را به عهده مدیرپرتفوی صندوق‌ها قرار دهد. تا به این ترتیب مدیران صندوق‌ها قادر باشند، استراتژی مناسب خود برای استفاده از ظرفیت‌های سبد آتی سهام را در معاملات خود به‌کار گیرند.

 

لزوم ورود ابزار جدید

امروزه با پیشرفت‌های صورت گرفته در حوزه‌های اقتصاد کلان و بازار سرمایه، افزایش سطح دانش مالی و سرمایه‌گذاری افراد در جامعه و نیز تغییر سلایق افراد، شاهد استقبال گسترده سرمایه‌‌گذاران از بازار‌های ساختار یافته مانند بورس در مقابل بازار‌های سنتی هستیم.

بررسی وضعیت فعلی بازار سرمایه ایران و نیازسنجی آن در حوزه مدیریت ریسک، لزوم طراحی، توسعه و ایجاد ابزارهای جدید مالی را در پی داشته است. هدف اصلی از این کار، افزایش‌ کارآیی و توسعه‌یافتگی بازار و پاسخگویی به نیاز‌های سرمایه‌گذاران، مدیریت نقدینگی و تخصیص بهینه منابع بوده است. یکی از مهم‌ترین‌ برنامه‌‌های راهبردی بورس تهران که در سال‌های اخیر با جدیت پیگیری می‌شود، تعریف ابزارهای نوین مالی به ویژه در حوزه مشتقات و ابزارهای پوشش ریسک است. در میان انواع قراردادهای آتی قابل معامله در بورس ‌های جهان، قراردادهای آتی شاخص جزو پرطرفدارترین ابزارهای مشتقه به شمار رفته و کارآیی بالایی در پوشش ریسک سرمایه‌گذاران دارد.


آتی سبد سهام جایگزین مناسب برای آتی شاخص

با وجود قدرت این ابزار در مدیریت ریسک پرتفوی، به‌دلیل عدم قابلیت تحویل فیزیکی آن، امکان معرفی قراردادهای آتی شاخص در بازار وجود ندارد. بنابراین بورس تهران به‌عنوان بورس پیشتاز در توسعه ابزارهای مشتقه برآن شد تا با معرفی قراردادهای آتی سبد سهام، جایگزین مناسبی برای قراردادهای آتی شاخص طراحی کند، تا به این وسیله بازار آتی سهام را از رکود چندساله خارج کند.

محوریت بورس تهران در مورد بازنگری در مورد دستورالعمل مربوط به قراردادهای آتی: دستورالعمل جدید در اسفندماه سال ۹۶ نهایی شد. از جمله نکات لحاظ شده در تهیه دستورالعمل جدید، یکپارچه‌سازی فرآیندهای اجرایی و معاملاتی و نیز سامانه مدیریت ریسک قراردادهای آتی با قراردادهای اختیار معامله، تسهیل فرآیند تسویه نهایی با ایجاد امکان تسویه نقدی، حذف سطح کارگزار از فرآیند الزام تأمین وجوه تضمین و نیز تعمیم دارایی پایه قراردادهای آتی به همه انواع اوراق بهادار بوده است.

 

حلقه مکمل زنجیره ابزارهای مالی پوشش ریسک

قرارداد آتی سبد سهام دارای تمام ویژگی‌ها و مزایای عمومی قراردادهای آتی استو به‌طور کلی، قرارداد آتی سبد سهام نوعی قرارداد آتی با کارکرد آتی شاخص و با قابلیت تحویل فیزیکی سبد سهام در سررسید بوده و تمامی ویژگی‌ها و مزایای عمومی قراردادهای آتی را دارد که عملا در کنار قراردادهای اختیارمعامله، حلقه کامل‌کننده زنجیره ابزارهای مالی پوشش ریسک موجود در بازار سرمایه ایران خواهد بود. از مزایای قرارداد آتی سبد سهام میتوان گفت: قرارداد آتی سبد سهام سرمایه‌گذاران را قادر می‌‌سازد تا بدون نیاز به تحلیل تک تک شرکت‌‌های پذیرفته شده در بورس تهران، با داشتن تحلیل از شرایط کلان بازار یا یک صنعت خاص اقدام به شناسایی سود کنند. نوسانات شاخص‌های بورسی از سوی فعالان بازار سرمایه و حتی افرادی که آشنایی چندانی با بازار سرمایه و بورس ندارند، قابل درک و فهم بوده و لذا دامنه مخاطبان و سرمایه‌گذاران بالقوه بازار آتی سبد سهام بسیار وسیع‌تر از قرارداد آتی تک‌سهم خواهد بود. همچنین هزینه‌های معاملاتی این بازار (اعم از تک‌سهم و سبد سهام) بسیار کمتر از بازار سهام بوده و معاملات آن معاف از مالیات است. همچنین وجود ابزاری مانند آتی سبد سهام می‌تواند به پیش‌بینی صحیح‌تر جهت حرکت بازار سرمایه و تعدیل تحلیل‌های خوش‌بینانه یا بدبینانه از اهداف عدد شاخص‌‌های بورسی منجر شود.

 

نگاهی به محاسبات

نحوه تشکیل سبد سهام و محاسبات آن: مبنای محاسبات سبد سهام که به‌طور دقیق‌تر سبد پایه نامیده می‌‌شود، بر اساس تشکیل یک دارایی تحت عنوان سبد مرجع (سبدی متناظر با سبد شاخص موردنظر) و کوچک‌تر کردن سبد مرجع با یک مضرب معین (مضرب سبد) انجام می‌شود. سبد حاصله که همان سبد پایه است، سبدی همگن با سبد مرجع بوده و قابلیت تبدیل به دارایی پایه قرارداد آتی را دارد و باید توسط فروشنده قرارداد آتی سبد در سررسید، به خریدار قرارداد تحویل داده شود. به عبارت دیگر، درون سبد پایه دقیقا سهام متناظر شاخص مربوطه و با همان نسبت وجود دارد. نکته حائز اهمیت در نحوه تعیین ترکیب سبد پایه قرارداد آتی سبد سهام، محاسبه مقدار مضرب سبد است که از نسبت ارزش سبد پایه به ارزش سبد مرجع به دست می‌آید. ارزش سبد مرجع در هر زمان مقداری قابل محاسبه و معلوم است. ولی تعیین مقدار پارامتر ارزش سبد پایه مستلزم رعایت سه شرط مهم است.

 

تعیین مقدار ارزش سبد پایه چگونه است؟

تعیین مقدار ارزش سبد پایه وابسته به سه شرط است: ابتدا با فرض ثابت بودن دیگر پارامترها، قرارداد آتی مبتنی بر سبد پایه بازدهی‌‌ای دقیقا برابر با بازدهی شاخص داشته باشد. همچنین بتای سبد پایه نسبت به شاخص مربوطه، برابر با یک بوده و در نهایت مضرب سبد در کل دوره معاملاتی قرارداد آتی، ثابت بماند.

تنها در صورت اقدامات شرکتی سهام هر یک از ناشران موجود در سبد مرجع یا بازنگری ترکیب شاخص مربوطه، این عدد تغییر خواهد کرد. البته جایگزینی عدد شاخص مربوطه به جای ارزش سبد پایه، هر سه شرط مذکور را می‌‌پوشاند. سرمایه‌گذاران در بازار آتی سبد سهام، تنها در سررسید نیاز به اطلاع از محتویات سبد پایه داشته و ترکیب سبد پایه و تعداد هر یک از سهام داخل آن، تاثیری بر تصمیمات آنها در اتخاذ موقعیت و استراتژی‌های معاملات ندارد. هرچند سرمایه‌گذار برای به دست آوردن ترکیب سبد پایه، کافی است تنها دو پارامتر عدد شاخص و ارزش بازار سبد مرجع را در اختیار داشته باشد.

 

اهرم به چه میزان است؟

اهرم در نظر گرفته شده برابر با ۵ بوده و در کل طول دوره معاملاتی ثابت است و تنها در صورت تغییر ضرایب وجوه تضمین تغییر می‌کند.  بنابراین در بازار آتی بورس تهران، ریسک تغییر اهرم، ناشی از نوسانات قیمتی قراردادهای آتی یا دارایی پایه، وجود ندارد. همچنین در تسویه نهایی قراردادهای آتی سبد سهام، اولویت با تسویه فیزیکی بوده و تسویه نقدی تنها در صورت توافق طرفین در سررسید قرارداد قابل انجام است.

 

انتظار برای ورود تعداد بیشتر کارگزاری‌ها

در حال حاضر تنها سه کارگزاری قابلیت معامله آتی سبد سهام را دارند. انتظار می‌رود با ایجاد ابزارهای تشویقی برای کارگزاران و نیز پیوستن همه شرکت‌های OMS به بازار ابزارهای مشتقه بورس تهران به ویژه آتی سبد، شاهد شکوفایی این ابزارها، افزایش نقدشوندگی و بالارفتن میزان مشارکت سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی در این بازار باشیم. به این ترتیب حتی در آینده‌‌ای نزدیک بتوان قراردادهای اختیار معامله سبد سهام را که تاییدیه کمیته فقهی سبا را دارد، در بورس تهران عملیاتی کرد.

 

میزان کارمزد

در حال حاضر کارمزد تسویه ۰۰۵/ ۰ ارزش بازار قرارداد در سررسید است. البته به سازمان بورس پیشنهادهایی در زمینه کارمزد ارائه شده است. به این‌صورت که کارمزد تسویه نقدی کمتر از تسویه فیزیکی باشد. اما هنوز جوابی از سوی سازمان بورس در راستای تاکید یا رد این موضوع ارائه نشده است.


فعالیت صندوق‌ها در این بازار؟

آیا صندوق‌های سرمایه‌گذاری قادر خواهند بود در بازار آتی سبد سهام فعالیت داشته باشند؟ پاسخ این است که درخصوص مجاز بودن فعالیت صندوق‌ها در این بازار و رفع محدودیت‌های آنها، پیشنهادهایی به سازمان بورس داده شده و احتمال می‌رود در این هفته ابلاغیه مزبور از سوی سازمان ارائه شود. اما در حال حاضر مجوزی برای خرید صندوق‌ها اعلام نشده است.

 و اما طبق بررسی‌های صورت‌گرفته، مقرر شده تا صندوق‌های سرمایه‌گذاری امکان فعالیت در بازار آتی سبد سهام را داشته باشند؛ اما هنوز جزئیات و محدودیت‌های مورد‌نظر مشخص نیست. به احتمال زیاد این مصوبه در هیات مدیره سازمان بورس تایید و در این هفته ابلاغ شود. اما نمی‌توان زمان دقیقی برای آن عنوان کرد. آتی سبد سهام می‌تواند ابزاری مناسب و کابردی در اختیار مدیران سرمایه‌گذاری صندوق‌ها باشد تا با استفاده از آن، پوشش ریسک مناسبی داشته باشند. قطعا کارکرد واقعی این ابزار به استراتژی مدیر پرتفوی صندوق بستگی دارد و در اخذ موقعیت‌های مناسب و پوشش در برابر نوسانات قیمت سهام سپری مناسب خواهد بود.


تفاوت در میزان ریسک صندوقهای سرمایه گذاری با سبد آتی سهام

با توجه به نوع صندوق‌های فعال در بازار سرمایه اعم از صندوق‌های سهامی، بادرآمد ثابت، مختلط و قابل‌معامله و همچنین اندازه صندوق‌های مزبور، به‌طور قطع نمی‌توان یک میزان ریسک مشخص را برای تمامی این صندوق‌ها درنظر گرفت. در واقع میزان ریسک ناشی از سود و زیان هر کدام از آنها با یکدیگر متفاوت خواهد بود. به این ترتیب سازمان بورس اوراق بهادار باید بخشی از این ریسک را با تعیین محدودیت‌ها و اعلام حدنصاب‌ها پوشش دهد و  بخش دیگر را بر عهده مدیران خود صندوق‌ها قرار دهد. درواقع پیشنهاد شده سازمان بورس یک محدودیت کامل و جامع برای تمامی صندوق‌های سرمایه‌گذاری فعال در بازار درنظر نگیرد. این محدودیت‌ها را به‌صورت بخشی و تا حدودی بر عهده مدیر پرتفوی آنها قرار دهد تا به این ترتیب مدیران سرمایه‌گذاری صندوق‌ها قادر باشند بر اساس استراتژی مدیریتی خود و همچنین نوع فعالیت صندوق، خرید و فروش‌های مناسب در بازار آتی سهام داشته باشند.


زمانبندي فرآيند تسويه نهايي: روز تعيين اولويت نوع تسويه (يک روز کاري پيش از سررسيد)می باشد.زمان تسويه نقدي در (سررسيد) و  زمان تسويه فيزيکي نیز در (سررسيد) می باشد.


جريمه نکول: يک دهم درصد ارزش بازار قرارداد بر حسب قيمت تسويه روزانه در زمان تسويه فيزيکي است. همچنين سرمايه گذاران بايد پيش از آغاز معامله در بازار قراردادهاي آتي سبد سهام، نسبت به تکميل فرم بيانيه ريسک و قرارداد فيمبين مشتري و کارگزار اقدام نموده و نيز «دستورالعمل معاملات قرارداد آتي در بورس اوراق بهادار تهران مصوب 16/12/1396 هيئت مديره سازمان بورس را مطالعه و امضا نمایند.


ابزاری مناسب برای کنترل ریسک

با راه‌اندازی بستر انجام معاملات آتی روی یک سبد مشخصی از سهام(شاخص) توسط شرکت بورس اوراق بهادار امکانی جدید برای سرمایه‌گذاران فراهم شده است. به این ترتیب معامله‌گران قادر خواهند بود که با ریسک غیرسیستماتیک پایین‌تر امکان استفاده از تحلیل خود پیرامون یک صنعت یا گروهی از سهام(۳۰شرکت بزرگ) را داشته باشند.

طبق مقرراتی که اعلام شده، در حال حاضر امکان ورود به معاملات آتی سبد سهام صرفا از طریق معاملات برخط(Online) فراهم است و مشتریان آن دسته از شرکت‌های کارگزاری که روال دریافت مجوز مربوط را طی کرده‌اند، با تکمیل فرم «قرارداد فی مابین مشتری و کارگزار» و «بیانیه ریسک» از طریق دسترسی به سامانه برخط می‌توانند به معاملات ورود کنند. در انجام این معاملات برای مشتری کد سهامداری معمول خرید سهام کفایت می‌کند و نیازی به دریافت کد جدید نیست.

و اما از مهم‌ترین کارکردهایی که بازار سرمایه می‌تواند برای برآورده کردن انتظارات سرمایه‌گذاران ایفاکند، طراحی ابزارهای متنوع برای پوشش ریسک و کسب بازدهی در روندهای صعودی و نزولی بازار است. قراردادهای آتی سبد سهام از جمله ابزار مشتقه بسیار محبوب در بازارهای مالی دنیاست. به‌طوری‌که‌ از نظر حجم و ارزش معاملات، این ابزار در بین پنج ابزار پر دادوستد در دنیا مطرح است. خوشبختانه پس از طراحی و پیاده‌سازی ابزار مشتقه آتی سهام و نیز آپشن سهام، شرکت بورس با تایید کمیته فقهی سازمان بورس نسبت به طراحی قراردادهای آتی سبد سهام مربوط به شاخص صنایع مختلف اقدام کرده است و سرمایه‌گذاران علاوه بر اینکه می‌توانند نسبت به پوشش ریسک پرتفوی خود اقدام کنند، با اتخاذ موقعیت‌های خرید یا فروش روی این قراردادها، حتی در روندهای منفی بازار نیز به کسب سود می‌پردازند. 

و اما از جمله مزیت‌هایی که قراردادهای آتی سبد سهام دارد، می‌توان به اهرمی بودن آن و درگیر کردن فقط ۲۰درصد از ارزش قرارداد به‌عنوان وجه تضمین نام برد. این امر می‌تواند سودآوری بیشتری را برای سرمایه‌گذاران به دنبال داشته باشد. از مزیت‌های دیگر این قراردادها می‌توان به نقش پررنگ آن در پیش‌بینی وضعیت آتی بازار اشاره کرد؛ به‌طوری‌که با دنبال کردن حجم و قیمت قراردادها، پیش‌بینی دقیق‌تری از وضعیت آتی شاخص صنعت مربوطه به‌دست آورد. همچنین زمانی که شاخص یا صنایع خاصی در روندهای نزولی قرار می‌گیرند، می‌توان با اتخاذ موقعیت فروش نسبت به کسب سود در روندهای منفی اقدام کرد.

 


خلاصه و نتیجه گیری : 

با توجه به اهمیت و نقش مهم ابزارهای مشتقه در پوشش  ریسک و پاسخ به سلایق متنوع سرمایه گذاران و فعالان بازار میتوان گفت: قراردادهای آتی سبد سهام یکی از ابزارهای مشتقه است که از روز یکشنبه هفته آینده ۲۵ آذر ماه در بورس اوراق بهادار تهران راه اندازی شده است. این ابزار در بازارهای جهانی در قالب قراردادهای آتی شاخص معامله می شود ولی به دلیل عدم وجود امکان تحویل فیزیکی برای شاخص، آتی سبد سهام با اخذ تأییدیه از کمیته محترم فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار جایگزین آتی شاخص شده است، به طوریکه ترکیب، تغییرات و بازدهی شاخص و سبد سهام مشابه یکدیگر است. قرارداد آتی سبد سهام علاوه بر دارا بودن تمامی مزایای یک قرارداد آتی استاندارد از جمله خاصیت اهرمی، امکان کسب سود از نوسانات مثبت و منفی قیمت دارایی پایه، شفافیت قیمت و استاندارد بودن قراردادها، تضمین معاملات توسط اتاق پایاپای و تنوع بخشی به سبد سرمایه گذاری، امکان بهره مندی از مزایای خرید و فروش شاخص های بورسی را نیز برای سرمایه گذاران فراهم می کند.

نکته مهم دیگر اینکه: سرمایه گذاران بدون نیاز به تحلیل تک تک سهام بورسی، می توانند با تحلیل شرایط کلان اقتصاد و یا داده های مربوط به صنایع مختلف، نسبت به خرید و فروش در بازار آتی سبد سهام اقدام نمایند، به طوری که بازدهی سرمایه گذاران معادل بازدهی شاخص مربوطه شود.

پوشش ریسک: مدیران پرتفوی می توانند با خرید یا فروش قرارداد آتی سبد سهام متناظر با پورتفوی خود، نسبت به پوشش ریسک اقدام کنند. صندوق های سرمایه گذاری نیز می توانند در چارچوب شرایطی که سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام می کند، امکان فعالیت داشته و با استراتژی های خود، از مزایای پوشش ریسک این ابزار استفاده کنند. بورس تهران مطابق سیاست های هیأت مدیره جدید، با نگرش توسعه ای و راه اندازی ابزار های جدید مطابق نیازهای فعالان و سرمایه گذاران با تجمیع و بازنگری دستورالعمل معاملات قراردادهای آتی، اقدام به یکپارچه سازی فرآیندهای اجرایی و معاملاتی انواع مختلف این قراردادها از جمله آتی تک سهم و آتی سبد سهام کرده است.

بر این اساس، زمینه شروع به کار بازار قراردادهای آتی سبد سهام و انجام معاملات این ابزار با مشارکت شرکت های مدیریت فن آوری بورس تهران، سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه و نیز شرکت های نرم افزاری ارائه دهنده خدمات برخط (  OMS ها ) فراهم شده است.

کارگزاری اردیبهشت ایرانیان در راستای آشنایی فعالان و سرمایه گذاران با این قراردادها، اقداماتی از جمله تهیه مقاله های متنوع، فایل های پاورپوینت  و فیلم های آموزشی، سعی در فرهنگ سازی و معرفی بیشتر قراردادهای آتی سبد سهام نموده است.

 

 

 

کارگزاری اردیبهشت ایرانیان

 






rating
  نظرات

نظری وجود ندارد.

نام
ایمیل
وب سایت
عنوان
نظر
کد CAPTCHA
وارد نمودن کد